Το πανηγύρι προς τιμή της Παναγίας

 

ΔΕΙΤΕ ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ (ΠΑΝΗΓΥΡΙ 2013)

ΔΕΙΤΕ Το ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΒΙΝΤΕΟ (ΠΑΝΗΓΥΡΙ 1990)

Η παράδοση του πανηγυριού προς τιμή της Παναγίας

Είναι γενικά γνωστό πως εμείς οι βλαχόφωνοι Έλληνες τιμήσαμε στο διάβα των αιώνων, κατά τρόπο ξεχωριστό, δύο αγίες: Την Παναγία και την αγία Παρασκευή. Μάλιστα ΜΟΝΟ όταν αναφερόμαστε σε αυτές χρησιμοποιούμε την αρωμουνική γλώσσα, αποκαλώντας τες Stǎria (SantaMaria) και Stǎvinerea (SantaVineri).

Στη Λάϊστα την Παναγία την τιμούσαμε δύο φορές: Το Δεκαπενταύγουστο, στην εορτή της Κοίμησης της Θεοτόκου και στις οκτώ Σεπτεμβρίου, εορτή του Γενεθλίου της Θεοτόκου (Stǎriamikǎ). Η τιμή προς το πρόσωπο της Παναγίας συνοδευόταν από σχετικό παραδοσιακό γλέντι.

Παραδοσιακό γλέντι ακολουθούσε μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1960 συνόδευε και την εορτή της αγίας Παρασκευής. Από τα μέσα περίπου της εν λόγω δεκαετίας έπαυσε να υφίσταται το γλέντι της αγίας Παρασκευής.

Τιμούμε κατά τον ίδιο τρόπο την Παναγία μας σήμερα, όπως και παλιά;

Είναι μια ερώτηση, την οποία κάποτε απηύθυνε στην εφημερίδα «Λαϊστινά Νέα» ο πατριώτης μας Κώστας Ζαμπογιάννης.

Η εν λόγω ερώτηση είναι βαθιά ριζωμένη στην καρδιά τόσο των Λαϊστινών, όσο και κάθε Ορθόδοξου Ρωμιού.

Για το Πανηγύρι της Παναγίας στα «Λαϊστινά Νέα» αριθμός φύλλου 60, ο Καθηγητής κ. Ιωάννης Β. Κογκούλης, μεταξύ των άλλων, αναφέρει τα ακόλουθα:

«Τη χρονιά που πέρασε, για μια ακόμη φορά, και μάλιστα τη δεύτερη μέρα του Πανηγυριού της Παναγίας (16.8.2011), πραγματοποιήθηκε η Λαϊκή Συνέλευση του χωριού. Σε αυτήν, εκτός των άλλων, συμμετείχε και ο Δήμαρχος Ζαγορίου κ. Γ. Παπαναστασίου.

      Εκεί συζητήθηκαν αρκετά θέματα και ακούστηκαν ενδιαφέρουσες προτάσεις. Στο τέλος της Συνέλευσης, ενώ οι περισσότεροι από τους συμμετέχοντες, λόγω ημέρας, είχαμε αποχωρήσει, λήφθηκε μια, πρωτοφανής για μένα, απόφαση, η οποία αναφέρει τα εξής: «Μετά από όλη αυτή τη συζήτηση στη Συνέλευση έγινε μια ψηφοφορία πάνω σε δύο ζητήματα με την οποία αποφασίστηκε ότι το πανηγύρι θα ξεκινά κανονικά, όπως και μέχρι τώρα, παραμονή του δεκαπενταυγούστου (όχι της εορτής της Παναγίας, της Stǎrias για μας τους βλαχόφωνους Έλληνες!!!) μέχρι και τη δεύτερη μέρα …». Η εν λόγω «απόφαση» προβάλλει τα ακόλουθα ερωτηματικά: 

  • Πώς υπολογίζεται η απαρτία μιας Λαϊκής Συνέλευσης;
  • Πότε μια απόφαση Λαϊκής Συνέλευσης απαιτεί μυστική ψηφοφορία και πότε αιτιολογημένη φανερή ψήφο των μετεχόντων σε αυτή;

           Βέβαια, φαίνεται ότι η οικονομική κρίση ΔΕΝ επηρεάζει κάποιους από εμάς και γι’ αυτό δεν ΜΑΣ ΑΡΚΕΙ ένα πανηγύρι δύο ημερών (15 και 16 Αυγούστου) και παράλληλα πως μάλλον διατηρούμε ΑΝΘΗΡΑ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΜΑΣ (θέλουμε άραγε και να τα προβάλλουμε;). Έτσι, αδιαφορώντας για την κατάλυση της Μεγάλης Παρασκευής της Παναγίας μας (14 Αυγούστου), ζητούμε το γλέντι του πανηγυριού να διαρκεί τρεις μέρες (τι άλλο πρέπει να δούμε, ή να ΠΑΘΟΥΜΕ ως Γένος, για να αφυπνιστούμε;).

 Εκθέτοντας για μια ακόμη φορά την επιστημονική, και όχι μόνο, θέση μου ως προς τον χρόνο έναρξης του γλεντιού του Πανηγυριού της Παναγίας, αναφέρω τα ακόλουθα:

            Στο χωριό το δεκαπενταύγουστο γιορτάζουμε και τιμούμε την Παναγία, την, για μας τους βλαχόφωνους Έλληνες, Stǎmǎria. Κατά συνέπεια, το Πανηγύρι της Παναγίας είναι Εκκλησιαστικό – θρησκευτικό. Ως εκκλησιαστικό Πανηγύρι, οι Έλληνες και ιδιαίτερα οι Βλαχόφωνοι (αρωμούνιοι –ρωμιοί-) φέρουμε την ΗΘΙΚΗ υποχρέωση να ενστερνιστούμε τα ακόλουθα

Α. Υπάρχουμε ως Γένος, γιατί υπήρξε και υπάρχει η σώτειρά μας, η Ορθόδοξη Καθολική Εκκλησία. Στην αγκαλιά της διατήρησε το Γένος την ιδιοπροσωπία του και δεν τούρκεψε. Εμείς οι βλαχόφωνοι Έλληνες τιμήσαμε στο διάβα των αιώνων, κατά τρόπο ξεχωριστό, δύο αγίες: Την Παναγία και την αγία Παρασκευή. Μάλιστα ΜΟΝΟ όταν αναφερόμαστε σε αυτές χρησιμοποιούμε την αρωμουνική γλώσσα, αποκαλώντας τες Stǎria (SantaMaria) και Stǎvinerea (SantaVineri).

Β. Τα προεόρτια της Παναγίας και όχι η «παραμονή του δεκαπενταυγούστου», είναι η Κοίμησή της, είναι η Μεγάλη Παρασκευή της Παναγίας. Οι ορθόδοξοι ψάλλουν: «Απόστολοι εκ περάτων … κηδεύσατέ μου το σώμα. Και συ Υιέ και Θεέ μου παράλαβέ μου το πνεύμα».  Τα εγκώμια της Παναγίας, τα οποία ψέλνονται σε διάφορες περιοχές, είναι αρχαιότερα των εγκωμίων του Χριστού, τα οποία ψάλουμε την Μεγάλη Παρασκευή. [«Η Αγνή εν τάφω, κατετέθης..» «Αι γενεαί πάσαι, ύμνον τη ταφή σου, προσάγουσι Παρθένε»].

Γ. Προκαλείται το δημόσιο αίσθημα, όταν δημοσιεύουμε φωτογραφικό υλικό μετάλλαξης των προεόρτιων, της Μεγάλης δηλαδή Παρασκευής, της Παναγίας.

 Κάποιοι πατριώτες, υποτιμώντας, κατά την κρίση μου, τις κατά καιρούς διατυπωθείσες ως προς το εν λόγω θέμα θέσεις μου, ισχυρίστηκαν πως: «η παράδοση του χωριού είναι να ξεκινάει το Πανηγύρι της Παναγίας από το βράδυ της παραμονής της εορτής». Σε αυτούς ανταπαντώ:    

 1. Τα «παλιά έθιμα», ως προς το Πανηγύρι της Παναγίας, μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1950, ήταν αυτό να ξεκινάει ανήμερα της Γιορτής της και να γίνεται στην πλατεία της Παναγίας. Για πρώτη φορά επί Προεδρίας του Κωνσταντίνου Ποάλα, ο οποίος, ως Πρόεδρος της Κοινότητας, κατασκεύασε ένα στολίδι για το χωριό, το ξενοδοχείο, μεταφέρθηκε το γλέντι του Πανηγυριού  στην πλατεία των Παμμεγίστων Ταξιαρχών. Από τότε άρχισε να γίνεται από την παραμονή της Παναγίας.

2. Παρεμφερής με την εν λόγω νέα, μεταλλαγμένη, «παράδοση» είναι και αυτή των Σαρακατσαναίων, οι οποίοι όρισαν το αντάμωμά τους στο Γυφτόκαμπο την πρώτη Κυριακή του Αυγούστου, η οποία εντάσσεται στην περίοδο της νηστείας. Φαίνεται πως για τους σύγχρονους Σαρακατσαναίους δεν υπάρχουν για το αντάμωμά τους άλλες Κυριακές τον Ιούλι, ή μετά το Δεκαπενταύγουστο… Έτσι, προκαλώντας το δημόσιο αίσθημα, καταλύοντας παραδόσεις αιώνων κάποιοι επιχειρούν, εμμέσως πλην σαφώς, το γκρέμισμά τους. Ασφαλώς ιδιωτικά μπορεί να κάνει κανείς ό, τι θέλει. ….»

 Δύο αξιοπρόσεκτες δημοσιεύσεις για το Πανηγύρι της Παναγίας

Στο αριθμό φύλλου 6 Απρίλιος – Μάϊος – Ιούνιος 1997, σ. 25, διαβάζουμε τα ακόλουθα:

«1936: Δεκαπενταύγουστος  στη Λάϊστα…..

ΛΑΪΣΤΑ. Η μεγαλυτέρα και γραφικώτατη αύτη κωμόπολις του Ζαγορίου, παρά την παρατηρούμενην σήμερον εν τη επαρχία μας παρακμήν και παρά τας δυσχερείας τας οποίας συναντά από συγκοινωνιακής απόψεως, παρουσιάζει καλήν και ζωηρήν κίνησιν. Το μόνον σκιερόν σημείο ήτο μέχρι προχθές και εις την Λάϊσταν ο κομματικός ανταγωνισμός και αι εκ τούτου πολλαπλαί καταστρεπτικαί συνέπειαι. Ευτυχώς εφέτος, μαζύ με την απαλλαγήν του Κράτους εκ του κομματικού ολέθρου, απηλλάγη και η Κοινότις μας πάσης κομματικής διαμάχης επεμβάσει του μετά 10ετίαν αφιχθέντος συμπατριώτου μας κ. Παναγιώτη Περιστέρη  και δι’ αμοιβαίων υποχωρήσεων πάντων.

Επηκολούθησαν συμφιλιωτικαί εορταί και διασκεδάσεις, ο μεγαλύτερος, όμως ενθουσιασμός και ευχαρίστησις εξεδηλώθη κατά την προχθεσινήν πανήγυριν της Κοινότητός μας. Όλοι οι κάτοικοι καλοντυμένοι μετέβησαν εις την μαγευτικώτατα υπό απεράντου δάσους πλαισιωμένην εκκλησίαν της Παναγίας, ένθα παρηκολούθησαν  την μετά πάσης επισημότητος  υπό των αισιμοτάτων Παπαχρόνη Χατζή και Παπαντώνη Βαρτοπούλου τελεσθείσαν λειτουργίαν.

Μετά το τέλος της θείας λειτουργίας ήρχισαν αι επισκέψεις και επικολούθησεν διήμερον γλέντι εν πρωτοφανή συναγερμώ και εγκαρδιότητι.

Την πανήγυριν τίμησαν και πολλοί ξένοι, οι οποίοι απεκόμισαν τας καλυτέρας των εντυπώσεων.

Εκ των πανηγυριστών κατόρθωσα να συγκρατήσω τα κατωτέρω ονόματα:

Κύριοι Ηλίας, Ρίζος, δικηγόρος, Δημήτριος και Αντώνιος Μέρτζιος, δικηγόροι, Νικόλαος Ιωαννίδης, ιατρός, Παναγιώτης Περιστέρης, Ιωάννης Καρανίκας, Κωνσταντίνος Ζαβογιάνης, Πρόεδρος της κοινότητος, Αντώνιος Χόρεβας, αντιπρόεδρος, Χρήστος Καπέτσης, Χρήστος Πανταζόπουλος, Αναστάσιος Κάσσος, Νικόλαος Δεβελέγκας, Νίκος Παπαθανασίου, Αθανάσιος Πλατάρης, Σταύρος Σύτας, Αθανάσιος Διαμαντόπουλος, Ζήσης Σαφαρίκας, Δημήτριος Καπέτσης, Φαίδων Περιστέρης, Γεώργιος Νίτας, Ιωάννης Καπετάνης, Θεόδωρος Τζαμπούρας, Χρήστος Παντελής, Ζήσης Μπάρτζιας, Αθανάσιος Τζίμας, Ιωάννης Καραγιανόπουλος,, Αντώνης Σαχρόνης, Αργύρης Πανυελής, Βασίλειος Κογκούλης, Αδαμάντιος Παυλίδης και Ιωάννης Μπαρώνας.

Κυρίαι: Ιωαννίδου, Παντζαροπούλου, Παυλίδου, Πάντζου, Παντελή, Ζαβογιάννη, Χόρεβα, Καπέτση, Χαζτή Παππά, Δεβελέγκα, και κύρια.

Δ/δες: Βαρτζοπούλου, Παυλίδου, Καπέτση, Μπόλη, Παπαθανασίου, Κάσσου, Δεβελέγκα, Πρώζη, Νότα.

Ευχόμενος όπως επ’ αγαθώ, των κατοίκων της Κοινότητός μας και εις παράδειγμα όλου του Ζαγορίου μας συνεχισθή η αρξαμένη προσπάθεια, κλείω την παρούσαν ανταπόκρισίν μου.

ΔΡΟΣΟΛΟΥΣΤΟΣ

 ( Σ.Σ. : Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΝΕΑ ΑΠΟ ΤΟ ΖΑΓΟΡΙ στις 30 Σεπτεμβρίου 1936 και αναφέρεται στον εορτασμό του Δεκαπενταύγουστου την ίδια χρονιά)».

Στο αριθμό φύλλου 19 Φεβρουάριος– Ιούνιος 2001, σ. 24, διαβάζουμε το:

 ΕΝΑ ΓΡΑΜΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΑΨΙ…. ΚΑΙ ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ

 Εδώ ο μακαρίτης πατριώτης μας Κωνσταντίνος Θ. Ζαμπογιάννης, για τον εορτασμό του πανηγυριού της Παναγίας αναφέρει:

«Το πανηγύρι γινόταν πάντα ημέρα και όχι νύχτα, όπως σήμερα, ίσως γιατί δεν υπήρχε ηλεκτροφωτισμός. Ξεκινούσε την ημέρα της Παναγίας, σαν σχολούσε η εκκλησία και όχι όπως σήμερα που γίνεται από την παραμονή, γιατί τότε οι άνθρωποι είχαν πίστη στο Θεό, κρατούσαν την πρέπουσα νηστεία, δεν υπήρχε νόημα να γλεντήσουν από την παραμονή. Το μεσημέρι σταματούσαν για να φάνε οικογενειακά  στα σπίτια τους και νωρίς –νωρίς βγαίνανε στο μεσοχώρι για να συνεχίσουν το γλέντι μέχρι που νύχτωνε. Την άλλη μέρα συνέχιζαν τους χορούς κατά τον ίδιο τρόπο. Το πανηγύρι κρατούσε, δηλαδή, μόνο δύο μέρες. Τα «όργανα» δεν είχαν μήτε μικροφωνική, μήτε τεχνική υποστήριξη, αλλά ούτε και καθόταν σε εξέδρες και καθίσματα, όπως σήμερα. Παίζαν και τραγουδούσαν παράλληλα και εάν κανείς έχανε τα βήματα του χορού, χόρευαν και αυτά μαζί για να «πάρει το χορό». Παίζαν το ίδιο όμορφα και σ’ αυτόν που έριχνε λίγα, γιατί τότε υπήρχε αγάπη και μεράκι.

Σήμερα τα πράγματα άλλαξαν κι άλλαξαν τόσο που να αναρωτιέμαι: Τί νόημα έχει να γίνεται το πανηγύρι από την παραμονή; Αυτή είναι μια ερώτηση που κάνω στην έγκριτη εφημερίδα σας, αλλά και σε όλους τους πατριώτες και πατριώτισσες. Παρακαλώ πολύ όποιος  μπορεί ας κάνει τον κόπο να μου δώσει μία απάντηση. Κι αν η ερώτησή μου δεν βρει απάντηση, κάνω την πρόταση ν’ αρχίζει το πανηγύρι μας τουλάχιστον όπως παλιά, την ημέρα του Δεκαπενταύγουστου μετά την εκκλησία, γιατί οι παλιοί δεν ήταν χαζοί, ξέρανε πολύ περισσότερα από εμάς για να κρατάνε αυτό το έθιμο πάνω από τριακόσια χρόνια. Γιατί εμείς να τα ισοπεδώνουμε όλα; Γιατί να μην έχουμε λιγάκι σεβασμό στις παραδόσεις μας; Είναι δυνατόν παραμονή Κοιμήσεως Θεοτόκου να μπεκρουλιάζει κανείς και να χορεύει και στη συνέχεια να πηγαίνει στην εκκλησία να λειτουργηθεί;»

Στο μακαρίτη πατριώτη μας Κωνσταντίνος Θ. Ζαμπογιάννης η συντακτική επιτροπή της εφημερίδας «Λαϊστινά Νέα» έγραψε το ακόλουθο σχόλιο:

 «Μπάρμπα – Κώστα,

Στην πολύ καλή ερώτησή σου δεν μπορούμε να δώσουμε απάντηση, όμως, στην πρότασή σου μας βρίσκεις σύμφωνους. Μπορεί κάλλιστα το πανηγύρι να αρχίζει μετά την εκκλησία, να βαστάει όλο το μεσημέρι του Δεκαπενταύγουστου και μετά πάλι το βράδυ και την επόμενη ημέρα. Όμως … Ποιος θα τολμήσει την αλλαγή;»

2012

 Ο Μπάρμπα – Κώστας δε ζει για να δει πως από το 2011 στην αγαπημένη του Λάϊστα το πανηγύρι του Δεκαπενταύγουστου ξεκινάει από την προπαραμονή της Παναγίας, δηλαδή από τις 13 Αυγούστου.

 Φαίνεται πως παραδοσιακοί φούρνοι επιχειρούν να γκρεμίσουν παραδόσεις αιώνων και πως η «βραδιά μαγείρων» πρέπει να γίνει την προπαραμονή της Παναγίας, δηλαδή από τις 13 Αυγούστου και πως δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί μετά το Δεκαπενταύγουστο.

 Ο Χριστός είπε στον τότε Σαύλο και μετέπειτα άγιο απόστολο Παύλο: «σκληρόν σοι προς κέντρα λακτίζειν» (είναι οδυνηρό να κλωτσάς καρφιά) Πράξεις, 26,14).

 Όμως:

Φέτος, Δεκαπενταύγουστος του 2012, όποιος παρακολούθησε στην εκκλησία την ακολουθία του εσπερινού, απέκτησε και την πρώτη εμπειρία της Μεγάλης Παρασκευής της Παναγίας, αφού για πρώτη φορά ακούστηκαν τα εγκώμιά της.

Advertisements